Hij tekende net zo makkelijk het fijnbesneden gezicht van een jonge vrouw (hierboven) als doorleefde en gegroefde koppen. Oud, jong, mooi, lelijk – Leonardo da Vinci zocht in zijn fascinatie voor gezichten de extremen op.
Echte emoties
Da Vinci, die leefde van 1452 tot 1519, was een begaafd kunstenaar én wetenschapper. Ook zijn schilderijen en tekeningen van mensen benaderde hij op een wetenschappelijke manier. Ze moesten realistisch zijn, echte emoties laten zien, en anatomisch kloppen. Om dat laatste voor elkaar te krijgen, bekwaamde hij zich in de anatomie en ontleedde hij zelfs lijken. Maar het waren toch vooral levende mensen die als zijn studiemateriaal dienden.
Leonardo da Vinci, Studie van de hoofden van twee krijgers, ca. 1504-05. Zwart krijt of houtskool, sporen van rood krijt; Boedapest, Szépmüvészeti Múzeum
Leonardo da Vinci, Studie van het hoofd van een jonge krijger in profiel naar links, ca. 1504-05. Rood krijt op lichtroze geprepareerd papier; Boedapest, Szépmüvészeti Múzeum
Da Vinci was continu op zoek naar interessante gezichten en legde die dan in zijn schetsboekje vast. Enkele types keren regelmatig in zijn tekeningen terug. Stoere krijgers en knappe jongemannen bijvoorbeeld. En veel bizarre, monsterlijke gezichten. Visi mostruosi noemde hij ze zelf, die vaak bedoeld waren als satire op de ouderdom en de ijdelheid.
De juiste Judas
Het uiterlijk van de mensen die hij schilderde, moest volgens Da Vinci passen bij hun karakter. Bovendien wilde hij herhaling van dezelfde soorten gezichten op één schilderij vermijden. Op straat keek hij daarom uit naar geschikte koppen die hij zou kunnen gebruiken. Zo zocht hij lang naar het juiste gezicht om Judas op Het Laatste Avondmaal te kunnen uitbeelden. Uiteindelijk werd Judas trouwens niet de gemenerik die Da Vinci oorspronkelijk voor ogen had. Zie ook zijn hieronder afgebeelde Studie voor het hoofd van Judas.
Leonardo da Vinci, Studie voor het hoofd van Judas, ca. 1494-98. Rood krijt op rood geprepareerd papier; Royal Collection Trust / © Her Majesty Queen Elizabeth II
Tekeningen nu te zien in Haarlem
De Studie voor het hoofd van Judas is een van de tekeningen die op het moment in het Teylersmuseum in Haarlem te zien zijn op de tentoonstelling Leonardo da Vinci. Het museum kreeg ruim dertig originele tekeningen van Da Vinci in bruikleen, plus tekeningen van tijdgenoten en navolgers. Ook is er een kopie van Het Laatste Avondmaal op ware grootte (4,6 x 8,8 meter) te zien. De tentoonstelling Leonardo da Vinci loopt nog t/m 6 januari 2019. Tickets zijn te boeken op teylersmuseum.nl (alleen online).
Meer lezen over Leonardo da Vinci
- De Nederlandse catalogus bij de tentoonstelling: Leonardo da Vinci – Sprekende gezichten, door Michael Kwakkelstein en Michiel Plomp, Uitgeverij Thoth, 2018, met illustraties, € 24,95. Je kunt Sprekende gezichten via deze link bestellen bij bol.com
- Een biografie gebaseerd op Da Vinci’s eigen aantekeningen in zijn notitieboekjes: Leonardo da Vinci – De biografie, door Walter Isaacson, uitgeverij Spectrum, € 19,99 (paperback), € 39,99 (hardcover). Je kunt De biografie via deze link bestellen bij bol.com
Leonardo da Vinci, Hoofd van een man, en face, en de kop van een leeuw, ca. 1508-09. Rood krijt, wit gehoogd op rood geprepareerd papier; Royal Collection Trust / © Her Majesty Queen Elizabeth II
Afbeelding bovenaan: Leonardo da Vinci, Hoofd en schouders van een meisje, driekwart naar links, ca. 1490. Metaalstift, wit gehoogd op licht okergeel geprepareerd papier; Biblioteca Reale, Turijn
